Cuộc đàm phán hạt nhân Mỹ - Iran sẽ tiếp tục vòng thứ ba tại Geneva vào thứ Năm tuần này

Cuộc đàm phán hạt nhân giữa Mỹ và Iran sẽ bước vào vòng thứ ba tại Geneva vào thứ Năm tuần này, trong bối cảnh Washington tăng cường hiện diện quân sự kỷ lục tại Trung Đông và Tehran đối mặt với làn sóng biểu tình sinh viên mới, đánh dấu giai đoạn căng thẳng leo thang toàn diện giữa hai quốc gia thù địch lâu năm.

Lịch trình đàm phán và những tín hiệu trái chiều từ hai phía

Ngày 23/2/2026, truyền thông quốc tế đồng loạt đưa tin về việc Oman xác nhận vòng đàm phán hạt nhân tiếp theo giữa Mỹ và Iran sẽ diễn ra tại Geneva vào thứ Năm. Bộ trưởng Ngoại giao Oman Badr al-Busaidi, người đóng vai trò trung gian hòa giải trong các cuộc đàm phán gián tiếp, bày tỏ sự lạc quan thận trọng khi tuyên bố “nỗ lực tích cực để đi xa hơn nhằm hoàn tất thỏa thuận”.

Phản ứng trước thông tin này, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã đăng tải trên mạng xã hội rằng các cuộc đàm phán gần đây “đã trao đổi các đề xuất thực tế và mang lại những tín hiệu khích lệ”, nhưng đồng thời nhấn mạnh Tehran đã “chuẩn bị mọi phương án cần thiết cho bất kỳ kịch bản tiềm tàng nào”. Tuyên bố này cho thấy Iran vẫn duy trì lập trường cảnh giác cao độ, không loại trừ khả năng đàm phán thất bại và xung đột quân sự có thể xảy ra.

Về phía Mỹ, Đặc phái viên Steve Witkoff, người dẫn đầu đoàn đàm phán, tiết lộ trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình rằng Tổng thống Donald Trump tỏ ra tò mò về việc tại sao Iran vẫn chưa chịu khuất phục. Witkoff nói: “Tôi không muốn dùng từ thất vọng... nhưng ông ấy tò mò tại sao họ chưa chịu đầu hàng”. Phát biểu này phản ánh tư duy áp đặt của chính quyền Trump, cho rằng sức ép tối đa từ các lệnh trừng phạt và sự hiện diện quân sự áp đảo sẽ buộc Tehran phải nhượng bộ.

Đáp lại, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên X một cách đầy tự hào: “Tò mò muốn biết tại sao chúng tôi không đầu hàng? Bởi vì chúng tôi là người Iran”. Tuyên bố này không chỉ là màn đối đáp ngoại giao mà còn nhằm củng cố tinh thần dân tộc trong nước, đặc biệt trong bối cảnh chính quyền đang đối mặt với nhiều thách thức từ các cuộc biểu tình trong nước.

“Red lines” và những mâu thuẫn cốt lõi

Mặc dù các cuộc đàm phán đang diễn ra, khoảng cách giữa lập trường của hai bên vẫn còn rất lớn. Điểm gây tranh cãi quan trọng nhất là vấn đề làm giàu uranium. Theo TASS, Witkoff khẳng định Mỹ kiên quyết yêu cầu Iran từ bỏ hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium, coi đây là “red line” không thể vượt qua trong đàm phán. Ông cảnh báo Iran hiện có thể chỉ cách một tuần để có đủ nguyên liệu chế tạo bom hạt nhân ở cấp độ công nghiệp.

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran Araghchi đưa ra tuyên bố hoàn toàn ngược lại. Trong cuộc phỏng vấn với chương trình “Morning Joe” của MS NOW, ông khẳng định phía Mỹ “không đưa ra yêu cầu đình chỉ nào, và phía Mỹ cũng không yêu cầu zero enrichment”. Araghchi cho biết Iran đang xây dựng “các biện pháp xây dựng lòng tin” để đảm bảo chương trình hạt nhân hoàn toàn vì mục đích hòa bình, nhưng không nêu chi tiết các biện pháp này là gì.

Sự mâu thuẫn trong tuyên bố giữa hai bên cho thấy đàm phán đang ở giai đoạn nhạy cảm, nơi mỗi bên đều cố gắng định hình câu chuyện theo hướng có lợi cho mình. Một quan chức Nhà Trắng đã bác bỏ đánh giá của Araghchi, khẳng định ông Trump đã nói rõ rằng Iran không thể có năng lực làm giàu uranium hoặc chế tạo vũ khí hạt nhân.

Theo các quan chức Iran am hiểu về cuộc đàm phán, Tehran đã bày tỏ sẵn sàng tạm dừng làm giàu hạt nhân trong ba đến năm năm, tương ứng với nhiệm kỳ của ông Trump, và sau đó tham gia một nhóm khu vực để làm giàu ở cấp độ dân sự. Đổi lại, Iran yêu cầu Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt tài chính, ngân hàng và lệnh cấm vận dầu mỏ.

Một vấn đề gây tranh cãi khác là phạm vi đàm phán, Washington muốn mở rộng thảo luận sang chương trình tên lửa đạn đạo và hỗ trợ của Iran cho các nhóm vũ trang trong khu vực. Iran công khai bác bỏ điều này, mặc dù các nguồn tin cho thấy khác với tên lửa, việc hỗ trợ các nhóm vũ trang có thể không phải là “red line” đối với Tehran.

Bối cảnh đàm phán đang diễn ra trong tình thế vô cùng căng thẳng, chính quyền Trump đã xây dựng sự hiện diện quân sự lớn nhất trong nhiều thập kỷ tại Trung Đông, với các tàu sân bay và lực lượng hải quân áp đảo. Tổng thống Trump cảnh báo rằng “những điều thực sự tồi tệ sẽ xảy ra” nếu không đạt được thỏa thuận, và thậm chí tiết lộ đang xem xét khả năng tiến hành các cuộc không kích có giới hạn nhằm vào Iran.

Trong khi đó, Iran cũng không hề tỏ ra yếu thế, Ngoại trưởng Araghchi khẳng định với CBS rằng “chúng tôi có năng lực tên lửa rất tốt, và hiện chúng tôi còn ở vị thế tốt hơn” so với trước cuộc không kích hồi tháng 6/2025. Căng thẳng còn gia tăng khi các lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Iraq, bao gồm Kataib Hezbollah, đã nối lại các hoạt động chuẩn bị cho chiến tranh, và lực lượng Houthi đe dọa rút khỏi thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ.

Làn sóng biểu tình mới tại các trường đại học Iran

Giữa lúc căng thẳng quốc tế leo thang, tình hình nội bộ Iran cũng đang nóng lên với làn sóng biểu tình sinh viên mới. Theo báo cáo từ New York Times, các cuộc biểu tình chống chính phủ đã nổ ra tại ít nhất bảy trường đại học ở Tehran và thành phố Mashhad vào ngày 22/2, ngay khi học kỳ mới bắt đầu.

Sinh viên tại các trường danh tiếng như Đại học Sharif và Đại học Amirkabir đã mặc đồ đen để tưởng niệm những người thiệt mạng trong các cuộc biểu tình trước đó. Các video được xác minh cho thấy sinh viên tại Đại học Sharif hô vang “Death to the dictator”, ám chỉ Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. Tình trạng xô xát đã xảy ra giữa những người biểu tình và lực lượng ủng hộ chính phủ, được cho là thành viên của lực lượng dân quân Basij trực thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.

Truyền thông nhà nước Iran đưa tin về tình trạng căng thẳng tại các trường đại học, nhưng không chính thức thừa nhận đây là các cuộc biểu tình chống chính phủ. Hossein Goldansaz, phụ trách xã hội của Đại học Tehran, cảnh báo sinh viên chống lại “các khẩu hiệu cực đoan” và bạo lực.

Các cuộc biểu tình này diễn ra chỉ hơn một tháng sau làn sóng biểu tình tháng 1/2026, vốn bị đàn áp đẫm máu. Theo các nhóm nhân quyền, hàng nghìn người đã thiệt mạng trong cuộc trấn áp đó, với con số thương vong vẫn đang gây tranh cãi gay gắt.

Cuộc chiến về số liệu thương vong

Một điểm nóng khác trong quan hệ Mỹ - Iran là cuộc tranh luận về số người thiệt mạng trong các cuộc biểu tình tại Iran. Ngày 20/2, Tổng thống Trump tuyên bố trong một cuộc họp báo tại Nhà Trắng rằng “các cuộc bạo loạn gần đây tại Iran đã khiến 32.000 người biểu tình chống chính phủ thiệt mạng”.

Tuyên bố này ngay lập tức bị Ngoại trưởng Iran Araghchi bác bỏ. Trên mạng xã hội, ông nhấn mạnh chính phủ Iran đã công bố danh sách đầy đủ 3.117 người thiệt mạng trong các cuộc bạo loạn gần đây và thách thức: “Nếu ai nghi ngờ tính chính xác của dữ liệu của chúng tôi, xin hãy đưa ra bằng chứng”.

Thông tấn xã Cộng hòa Hồi giáo đưa tin rằng Văn phòng Tổng thống Iran trước đó đã công bố danh tính của 2.986 người thiệt mạng, dựa trên thông tin từ Tổ chức Pháp y Iran và đối chiếu với Cơ quan Đăng ký Dân sự Quốc gia. Sự chênh lệch giữa hai con số là do một số nạn nhân chưa xác định được danh tính hoặc không khớp với hồ sơ, và các cơ quan chức năng đang xác minh để công bố trong danh sách cập nhật.

Trong khi đó, các tổ chức nhân quyền quốc tế đưa ra những con số khác nhau. Mai Sato, báo cáo viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc về nhân quyền tại Iran, tuyên bố có thể hơn 20.000 thường dân đã thiệt mạng. HRANA, tổ chức có trụ sở tại Mỹ, ghi nhận hơn 7.000 người thiệt mạng và đang điều tra thêm gần 12.000 trường hợp khác. Ba mươi báo cáo viên đặc biệt và chuyên gia nhân quyền quốc tế đã ra tuyên bố chung kêu gọi chính quyền Iran công bố đầy đủ số phận của hàng chục nghìn người bị bắt, mất tích hoặc mất tích sau các cuộc biểu tình.

Tương lai đàm phán và nguy cơ xung đột

Theo phân tích của Nina Srinivasan Rathbun, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Toronto và USC, các cuộc đàm phán hiện tại đang đối mặt với những thách thức to lớn. Bà chỉ ra rằng lập trường của cả hai bên đã trở nên cứng rắn hơn kể từ khi chính quyền Trump đầu tiên rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2018.

Iran tiếp tục không sẵn lòng thảo luận về chương trình tên lửa đạn đạo, một “red line” đối với họ. Trong khi đó, Mỹ vẫn đòi hỏi đưa vào đàm phán các vấn đề về tên lửa và hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm, bên cạnh yêu cầu Iran từ bỏ hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium - điều mà thỏa thuận JCPOA năm 2015 cho phép ở mức độ dân sự.

Rathbun nhận định rằng khả năng quay trở lại thỏa thuận JCPOA gần như bằng không, bởi Iran đã đạt được tiến bộ kỹ thuật đáng kể trong những năm qua. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế hiện chỉ duy trì các biện pháp bảo vệ thông thường mà Iran đã đồng ý trước JCPOA.

Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng các cuộc đàm phán không nhất thiết phải đạt được thỏa thuận mới có ý nghĩa. Trong bối cảnh leo thang quân sự như hiện nay, đàm phán có thể giúp Mỹ và Iran lùi lại khỏi bờ vực chiến tranh, xây dựng lòng tin và có thể phát triển quan hệ chính trị tốt đẹp hơn. Cả hai bên đều có lợi từ sự ổn định này: Iran về mặt kinh tế, thông qua tái hội nhập vào hệ thống quốc tế, và Mỹ thông qua việc kéo dài thời gian Iran cần để phát triển vũ khí hạt nhân.

Những diễn biến liên quan và phản ứng quốc tế

Trong một diễn biến đáng chú ý, Đặc phái viên Witkoff tiết lộ ông đã gặp nhân vật đối lập Iran Reza Pahlavi, con trai của Shah bị lật đổ trong cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, theo chỉ đạo của Tổng thống Trump. Pahlavi, sống lưu vong, đã trở thành nhân vật tập hợp một số lực lượng đối lập trong các cuộc biểu tình chống chính phủ tháng trước. Đầu tháng 2, ông tuyên bố can thiệp quân sự của Mỹ vào Iran có thể cứu sống người dân và kêu gọi Washington không dành quá nhiều thời gian đàm phán với giới lãnh đạo tôn giáo Tehran.

Vương quốc Anh được cho là đã từ chối yêu cầu của Mỹ về việc sử dụng căn cứ quân sự của họ cho các kế hoạch tấn công Iran. Trong khi đó, Serbia đã trở thành quốc gia mới nhất kêu gọi tất cả công dân rời khỏi Iran ngay lập tức.

Tổng thống Trump tuyên bố sẽ có “sự rõ ràng về thỏa thuận với Iran trong vòng 10 ngày tới” và cảnh báo Mỹ sẽ sử dụng biện pháp quân sự chống lại Iran “trong vòng 10 đến 15 ngày” nếu đàm phán thất bại. Những tuyên bố này cho thấy một thời hạn ngầm đang được đặt ra cho các cuộc đàm phán tại Geneva.

Vòng đàm phán thứ ba tại Geneva diễn ra vào thứ Năm này có thể là cơ hội cuối cùng để đạt được một thỏa thuận ngoại giao trước khi xung đột quân sự leo thang. Mặc dù cả hai bên đều bày tỏ sự lạc quan thận trọng, khoảng cách về lập trường vẫn còn rất lớn, đặc biệt là vấn đề làm giàu uranium và phạm vi đàm phán.

Trong bối cảnh Iran đối mặt với làn sóng biểu tình mới và áp lực quân sự chưa từng có, và Mỹ với thế áp đảo quân sự nhưng cũng đang chịu sức ép từ đồng minh Israel về việc ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, kết quả đàm phán tại Geneva sẽ có tác động sâu rộng không chỉ đến an ninh khu vực mà còn đến thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu.

Các chuyên gia cảnh báo rằng khi thời gian trôi qua mà không đạt được thỏa thuận, cả hai bên sẽ càng cứng rắn hóa lập trường, khiến một thỏa thuận càng trở nên khó đạt được. Tuy nhiên, ngay cả khi đàm phán thất bại, nỗ lực ngoại giao vẫn có giá trị trong việc giảm thiểu nguy cơ xung đột khu vực và tạo tiền đề cho các cuộc đối thoại trong tương lai.

Ngày thứ Năm tại Geneva có thể sẽ định hình cục diện Trung Đông trong nhiều năm tới, với hai kịch bản rõ ràng: hoặc một thỏa thuận lịch sử mở đường cho Iran tái hội nhập quốc tế, hoặc một cuộc xung đột quân sự mới với những hậu quả khó lường cho toàn khu vực.