Bắc Kinh chính thức công bố tham vọng biến Nhân dân tệ thành đồng tiền dự trữ toàn cầu

Trong một động thái có tính chất bước ngoặt, được đánh giá là rõ ràng và quyết đoán nhất từ trước đến nay, tham vọng chiến lược của Bắc Kinh về vị thế đồng tiền quốc tế đã chính thức được công khai.

Thông qua việc đăng tải những nhận định then chốt trên tạp chí lý luận hàng đầu Qiushi vào cuối tuần qua, dựa trên nội dung từ một hội nghị quan trọng năm 2024, Bắc Kinh đã chuyển thông điệp từ hàm ý sang tuyên bố trực tiếp: đẩy mạnh xây dựng Nhân dân tệ (RMB) trở thành một đồng tiền mạnh, được sử dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế, đầu tư và thị trường ngoại hối, với mục tiêu tối hậu là đạt được vị thế đồng tiền dự trữ toàn cầu.

Động thái này đánh dấu sự chuyển dịch căn bản trong chiến lược tiền tệ. Sau hơn một thập kỷ thúc đẩy “quốc tế hóa Nhân dân tệ” một cách thận trọng thông qua các biện pháp như thanh toán thương mại song phương, mạng lưới hoán đổi tiền tệ (swap lines) và phát triển hệ thống thanh toán xuyên biên giới CIPS, Bắc Kinh giờ đây đã xác định một đích đến chiến lược rõ ràng.

Vị thế dự trữ không còn là một khả năng mơ hồ mà là một kết quả cần đạt được, được định nghĩa bằng uy tín hệ thống, dựa trên mức độ sử dụng, tính thanh khoản và chiều sâu thể chế tài chính.

Để hiện thực hóa tham vọng này, tài liệu trên Qiushi đã phác thảo một lộ trình toàn diện với sáu trụ cột thể chế cốt lõi cần được xây dựng đồng bộ.

Thứ nhất là sở hữu một đồng tiền mạnh với vị thế dự trữ toàn cầu. Thứ hai là xây dựng một ngân hàng trung ương mạnh, có năng lực điều hành chính sách tiền tệ hiệu quả, quản lý rủi ro vĩ mô và ngăn chặn kịp thời các rủi ro hệ thống. Thứ ba là phát triển các định chế tài chính mạnh, hoạt động hiệu quả, có khả năng chống chịu rủi ro cao và sức cạnh tranh quốc tế.

Thứ tư là hình thành các trung tâm tài chính quốc tế mạnh, có khả năng thu hút dòng vốn toàn cầu và tạo ảnh hưởng lên hệ thống định giá tài sản quốc tế. Thứ năm là thiết lập một hệ thống giám sát tài chính mạnh với khung pháp lý hoàn thiện và tiếng nói quan trọng trong việc định hình các quy tắc tài chính quốc tế. Cuối cùng là đào tạo một đội ngũ nhân tài tài chính hùng hậu.

Cách tiếp cận này nhấn mạnh rằng uy tín của đồng tiền được xây dựng dựa trên toàn bộ kiến trúc thượng tầng về quản trị, chứ không chỉ phụ thuộc vào chính sách tỷ giá đơn thuần.

Thời điểm công bố những nội dung mang tính cương lĩnh này diễn ra trong bối cảnh hệ thống tài chính toàn cầu đang trải qua những đánh giá lại sâu sắc về vị thế thống trị của đồng đô la Mỹ (USD).

Một loạt yếu tố đang hội tụ, tạo nên một “cửa sổ cơ hội” hiếm có: đồng USD suy yếu tương đối trong thời gian gần đây, được đón nhận công khai bởi lãnh đạo Mỹ trước đây; sự chuyển giao lãnh đạo tại Cục Dự trữ Liên bang (Fed); cùng với đó là những căng thẳng thương mại và địa chính trị dai dẳng dẫn đến xu hướng phân mảnh. Các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới, như được ghi nhận trong nhiều báo cáo, đang tích cực đa dạng hóa dự trữ ngoại hối, giảm thiểu rủi ro phụ thuộc.

Số liệu mới nhất từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong báo cáo COFER quý III/2025 minh chứng cho xu hướng này: tỷ trọng của USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm xuống khoảng 57%, so với mức đỉnh 71% vào năm 2000.

Trong khi đó, tỷ trọng dự trữ của đồng Nhân dân tệ tuy vẫn còn khiêm tốn nhưng đang trên đà tăng trưởng ổn định, đạt khoảng 1.93%, giữ vị trí thứ sáu trên toàn cầu. Mặc dù con số này còn thấp, Nhân dân tệ đã đạt được những bước tiến ấn tượng ở các mặt trận khác.

Kể từ sau năm 2022, đồng tiền này đã vươn lên vị trí thứ hai thế giới về tài trợ thương mại. Thặng dư thương mại khổng lồ của Trung Quốc, đạt mức kỷ lục 1.2 nghìn tỷ USD trong năm ngoái, cung cấp một nền tảng vững chắc cho việc mở rộng ảnh hưởng.

Các chuyên gia từ Pantheon Macroeconomics nhận định rằng Bắc Kinh đang nhận thức rõ ràng hơn bao giờ hết về sự thay đổi trong trật tự toàn cầu, và sự nhấn mạnh vào Nhân dân tệ phản ánh những đứt gãy gần đây trong hệ thống tài chính thế giới.

Giám đốc điều hành IMF Kristalina Georgieva cũng từng chỉ ra rằng tình trạng giảm phát nội địa đã dẫn đến sự mất giá thực tế đáng kể của Nhân dân tệ, tạo ra những hệ quả cho cân bằng kinh tế toàn cầu. Trước sức ép từ các đối tác thương mại, những người cho rằng đồng tiền này bị định giá thấp, Bắc Kinh đã có những điều chỉnh.

Các nhà hoạch định chính sách phát tín hiệu chấp nhận mức tăng giá nhẹ, cho phép Nhân dân tệ vượt qua mốc 7 đổi 1 USD trong đợt suy yếu của đồng bạc xanh, mặc dù nó vẫn tiếp tục mất giá so với đồng euro.

Một số nhà phân tích từ The Asia Group cho rằng mục tiêu của Bắc Kinh không phải là thay thế USD ngay lập tức, một nhiệm vụ bất khả thi trong ngắn và trung hạn, mà là xây dựng Nhân dân tệ như một đối trọng chiến lược đáng tin cậy.

Điều này nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào hệ thống tài chính tập trung vào USD trong một thế giới ngày càng phân cực. Các nỗ lực thực tế như thúc đẩy thanh toán song phương bằng Nhân dân tệ với Nga và các quốc gia khác, cũng như phát triển đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY), là minh chứng cho chiến lược dài hạn này.

Tuy nhiên, con đường tiến tới vị thế dự trữ toàn cầu đích thực vẫn còn nhiều chướng ngại lớn. Các chuyên gia quốc tế đồng thuận rằng Bắc Kinh cần thực hiện những cải cách sâu rộng hơn nữa. Yếu tố then chốt là việc mở cửa tài khoản vốn hoàn toàn và đảm bảo khả năng chuyển đổi tự do thực sự.

Dù đã có hơn 50 thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương, dòng vốn toàn cầu vẫn còn dè dặt do lo ngại về kiểm soát vốn, tính minh bạch trong chính sách và sự độc lập của ngân hàng trung ương.

Để thuyết phục các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới tăng tỷ trọng nắm giữ RMB trong kho dự trữ của họ, Trung Quốc cần chứng minh được sự ổn định chính sách lâu dài, chiều sâu và tính thanh khoản vượt trội của thị trường trái phiếu nội địa, cùng một hệ thống pháp luật tài chính minh bạch, dễ dự đoán.

Đối với thị trường ngoại hối (forex), động thái này mang lại những hàm ý quan trọng. Các nhà đầu tư có thể sẽ chứng kiến mức độ biến động gia tăng ở các cặp tiền tệ liên quan đến Nhân dân tệ, đặc biệt là USD/CNY và EUR/CNY. Xu hướng “giảm phụ thuộc USD” (de-dollarization) dù diễn ra chậm rãi nhưng sẽ tiếp tục là chủ đề chi phối tâm lý thị trường trong những năm tới. Nhân dân tệ được kỳ vọng sẽ đóng vai trò ngày càng nổi bật trong một hệ thống thanh toán đa cực hơn.

Tóm lại, tuyên bố công khai tham vọng đồng tiền dự trữ từ Bắc Kinh là một dấu mốc lịch sử, đánh dấu sự khởi đầu của một cuộc cạnh tranh dài hơi nhằm định hình lại trật tự tiền tệ thế giới.

Với tỷ lệ dự trữ hiện tại 1.93%, Nhân dân tệ vẫn còn một chặng đường dài phía trước để bắt kịp đồng euro (20%) và USD (57%). Tuy nhiên, với nền tảng thương mại vững chắc, một lộ trình cải cách thể chế được vạch rõ và quan trọng nhất là được đẩy mạnh trong bối cảnh toàn cầu đầy biến động, đồng tiền này đã chính thức bước vào cuộc đua.

Sự trỗi dậy của Nhân dân tệ như một lựa chọn dự trữ khả thi hơn sẽ không thay thế USD trong một sớm một chiều, nhưng chắc chắn sẽ làm đa dạng hóa và phức tạp hóa bản đồ tài chính toàn cầu, mở ra cả cơ hội lẫn thách thức mới cho mọi thành viên tham gia thị trường.