Thâm hụt thương mại Mỹ bất ngờ "bốc hơi" 94% chỉ trong một tháng, thuế quan của Trump đã thất bại?

Tháng Một năm 2026 mở đầu bằng một cú sốc thống kê đối với nền kinh tế số một thế giới.

Dữ liệu chính thức từ Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ (U.S. Census Bureau) và Cục Phân tích Kinh tế (Bureau of Economic Analysis - BEA) công bố hôm 29/01/2026 đã phơi bày một nghịch lý lớn: nỗ lực kiềm chế thâm hụt mậu dịch thông qua các đòn thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump dường như đang vấp phải phản ứng ngược đầy bất ngờ từ thực tế.

Sau tháng 10 với mức thâm hụt thấp nhất kể từ đầu năm 2009, con số này bỗng chốc bật tăng như một quả bóng bị nén, đạt mức 56.8 tỷ USD trong tháng 11, tăng 94.6% chỉ trong một tháng.

Điều này không chỉ làm dấy lên nghi ngờ về hiệu quả của chính sách thương mại mà còn đặt ra những câu hỏi lớn về sức khỏe nền tảng của nền kinh tế Mỹ trong những ngày đầu năm 2026.

Một cú sốc đến từ “đồng minh”: EU là tác nhân chính

Phân tích chi tiết từ báo cáo của BEA và tài liệu FT900 của Census Bureau cho thấy, nguyên nhân chính dẫn đến đà tăng vọt không đến từ đối thủ thương mại truyền thống là Trung Quốc, mà lại đến từ khối Liên minh Châu Âu (EU) - một đối tác vốn được xem là đồng minh.

Cụ thể, khoảng một phần ba mức tăng thâm hụt 56.8 tỷ USD đến từ EU. Thâm hụt hàng hóa với khối này đã tăng thêm tới 8.2 tỷ USD chỉ trong tháng 11. Sự bùng nổ này xảy ra ngay sau thỏa thuận khung giữa Mỹ và EU vào tháng 8/2025, vốn được kỳ vọng sẽ ổn định quan hệ song phương với mức thuế quan 15% áp lên hầu hết hàng hóa châu Âu.

Rõ ràng, thỏa thuận này, dù làm dịu đi căng thẳng chính trị, chưa đủ để kiềm chế dòng chảy thương mại mất cân bằng. Các nhà phân tích tại Bloomberg nhận định, sức mua mạnh mẽ của người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ trước dịp lễ cuối năm, cộng với việc các doanh nghiệp châu Âu đã phần nào thích nghi và định hình lại chuỗi cung ứng để đối phó với mức thuế 15%, có thể là lý do khiến nhập khẩu từ EU tăng mạnh.

Trung Quốc: Một bức tranh phức tạp hơn

Trái ngược với EU, thâm hụt thương mại hàng hóa với Trung Quốc lại có xu hướng thu hẹp, giảm khoảng 1 tỷ USD xuống còn 13.9 tỷ USD trong tháng 11. Tuy nhiên, đây không hẳn là một tín hiệu đáng mừng đơn thuần.

Các chuyên gia từ Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE) lưu ý rằng sự sụt giảm này có thể phản ánh hai mặt của vấn đề. Một mặt, thuế quan trừng phạt từ thời kỳ trước và các biện pháp hiện tại vẫn đang tác động, làm giảm một số dòng nhập khẩu. Mặt khác, và có lẽ quan trọng hơn, nó cho thấy sự dịch chuyển thương mại phức tạp.

Một phần hoạt động sản xuất và xuất khẩu của Trung Quốc có thể đã chuyển sang các quốc gia Đông Nam Á hoặc Mexico, sau đó lại được tái xuất sang Mỹ, khiến thâm hụt không thực sự biến mất mà chỉ chuyển dịch địa lý.

Số liệu tổng thể từ đầu năm đến hết tháng 11/2025 càng củng cố mối lo ngại này: tổng thâm hụt thương mại của Mỹ với toàn cầu đã là 839.5 tỷ USD, cao hơn 4% so với cùng kỳ năm 2024.

Chính sách thuế quan “có đi có lại”

Đòn thuế quan được Tổng thống Trump khởi xướng từ tháng 4/2025, dựa trên nguyên tắc “có đi có lại” và lấy mức thâm hụt thương mại với từng quốc gia làm thước đo, rõ ràng đang cho thấy những giới hạn.

Báo cáo tháng 11 như một minh chứng rõ ràng rằng thâm hụt thương mại là một chỉ số đa diện, chịu ảnh hưởng của sức mạnh đồng USD, chu kỳ kinh tế nội địa, và cấu trúc tiêu dùng toàn cầu, chứ không dễ dàng bị uốn nắn bởi thuế quan đơn thuần.

Việc ông Trump “nới lỏng lập trường” và đạt thỏa thuận với EU cũng phần nào cho thấy sự linh hoạt thực dụng trước áp lực từ doanh nghiệp và nguy cơ lạm phát. Tuy nhiên, dữ liệu tháng 11 cho thấy ngay cả khi đã giảm thuế, sức ép thâm hụt vẫn có thể quay trở lại một cách nhanh chóng.

Phân tích của Financial Times chỉ ra rằng, sức cầu nội địa mạnh mẽ của nước Mỹ, được hỗ trợ bởi thị trường lao động vẫn còn chặt chẽ, là yếu tố then chốt kéo nhập khẩu tăng, bất chấp hàng rào thuế quan.

Thị trường tài chính đứng trước làn sóng mới

Cú sốc thống kê này không đơn thuần chỉ là một con số, mà nó có nguy cơ thổi bùng lên làn sóng bất ổn mới trên thị trường tài chính toàn cầu.

Thứ nhất, thâm hụt thương mại lớn đồng nghĩa với việc Mỹ cần thu hút nhiều dòng vốn nước ngoài hơn để bù đắp, điều này có thể gây áp lực lên lãi suất dài hạn và khiến Cục Dự trữ Liên bang (Fed) thận trọng hơn trong việc nới lỏng chính sách tiền tệ.

Thứ hai, dữ liệu này có thể được các phe phái chính trị sử dụng làm đòn bẩy để thúc đẩy các biện pháp bảo hộ mạnh tay hơn, làm trầm trọng thêm căng thẳng thương mại toàn cầu.

Đối với thị trường ngoại hối, đồng USD có thể chịu áp lực hai chiều phức tạp: áp lực giảm từ thâm hụt lớn, nhưng lại được hỗ trợ nếu lãi suất tăng cao để thu hút vốn.

Như một nhà chiến lược tại Goldman Sachs nhận định trong một báo cáo gần đây: “Sức mạnh của người tiêu dùng Mỹ là động lực tăng trưởng toàn cầu, nhưng cũng chính là nguyên nhân gốc rễ của sự mất cân đối. Khi mà chính sách thuế quan tỏ ra kém hiệu quả trong việc điều chỉnh cán cân, các công cụ chính sách khác như tỷ giá hối đoái và phối hợp chính sách tài khóa toàn cầu sẽ lại được đưa ra mổ xẻ.”

Con số thâm hụt tăng vọt 94.6% trong tháng 11/2025 là một hồi chuông cảnh tỉnh mạnh mẽ. Nó cho thấy các công cụ thương mại đơn phương như thuế quan là một con dao hai lưỡi, với hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào ý chí chính trị mà còn vào những quy luật kinh tế cơ bản về cung - cầu và chuỗi giá trị toàn cầu đã ăn sâu.

Sự gia tăng thâm hụt với EU và sự dịch chuyển phức tạp trong quan hệ với Trung Quốc vẽ nên một bức tranh thương mại thế giới đầy biến động và khó lường.

Đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp có liên kết chặt chẽ với nền kinh tế Mỹ, đây là lúc cần nâng cao cảnh giác, theo dõi sát sao phản ứng chính sách tiếp theo từ Washington và chuẩn bị cho một môi trường có thể xuất hiện nhiều biến số bất ngờ hơn nữa. Bài toán thâm hụt thương mại của nước Mỹ, dường như, vẫn đang chờ một lời giải thực sự hiệu quả và bền vững.