Liệu thế giới có đang âm thầm 'bán khống' đồng USD mà không cần di chuyển vốn?

Một nghịch lý tài chính đang định hình năm 2026: Dù dòng vốn vẫn đổ vào Mỹ do thâm hụt thương mại, đồng USD liên tục mất giá. Bí mật nằm ở cơ chế “điều chỉnh qua biến động giá”, nơi việc đồng bạc xanh giảm 22% giúp nhà đầu tư toàn cầu tự động đạt mục tiêu tái cân bằng danh mục mà không cần bán ra ồ ạt.

Kể từ những tuần đầu tiên của năm 2026, cụm từ “sell the dollar” đã trở thành tâm điểm trong các cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu. Áp lực giảm giá tiếp tục đè nặng lên đồng bạc xanh, trong bối cảnh bất ổn chính sách từ Nhà Trắng và những lo ngại về tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang (Fed).

Tuy nhiên, một góc nhìn sắc sảo đang thách thức cách tiếp cận truyền thống: liệu chúng ta có đang quá chú trọng vào “dòng vốn” (flows) mà bỏ qua yếu tố then chốt là “biến động giá” (price changes)?

Sự điều chỉnh vị thế toàn cầu của USD có thể đang diễn ra một cách tinh tế và âm thầm hơn nhiều, thông qua chính sự sụt giảm giá trị của nó, thay vì những đợt di chuyển vốn gây chấn động thị trường.

Mặt trái của “Nụ cười USD”: Khi lý thuyết kinh điển không còn đúng

Lý thuyết “Nụ cười USD” (Dollar Smile) từ lâu đã là kim chỉ nam để giải thích các chu kỳ của đồng bạc xanh: mạnh lên khi kinh tế Mỹ vượt trội (cạnh phải nụ cười) hoặc khi khủng hoảng toàn cầu xảy ra (cạnh trái nụ cười), và yếu đi trong giai đoạn tăng trưởng ổn định (đáy nụ cười).

Thế nhưng, diễn biến từ cuối 2025 sang đầu 2026 đã phơi bày một kịch bản bất thường. Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng và bất ổn địa chính trị, vốn là môi trường lý tưởng cho USD thể hiện sức mạnh, đồng tiền này lại tiếp tục suy yếu.

Một khảo sát của Reuters đầu tháng 1/2026 cho thấy phần lớn chiến lược gia vẫn giữ quan điểm bi quan, dự báo USD tiếp tục giảm giá dù ở mức độ vừa phải. Sự chệch hướng rõ rệt này khỏi quy luật kinh điển không chỉ là tín hiệu kỹ thuật, mà còn cho thấy những thay đổi cấu trúc sâu sắc hơn trong nhận thức của thị trường về vị thế của Mỹ và đồng tiền của nước này.

Cơ chế điều chỉnh thông minh: Biến động giá thay thế dòng vốn

Trọng tâm của cuộc thảo luận hiện nay xoay quanh một cơ chế tái cân bằng ít được chú ý: “điều chỉnh thông qua biến động giá”.

Hãy hình dung một nhà đầu tư tổ chức châu Âu có 30% danh mục là tài sản định danh USD, chủ yếu là cổ phiếu, trong khi trái phiếu có xu hướng thiên về nội địa. Nếu họ muốn giảm tỷ trọng này xuống 25% do lo ngại về các động thái pháp lý khó đoán từ Nhà Trắng, họ có hai lựa chọn.

Cách thứ nhất là con đường phức tạp: thực hiện phân tích danh mục kỹ lưỡng và chủ động bán ra 5% tài sản USD. Cách thứ hai đơn giản hơn nhiều: để thị trường tự làm công việc đó.

Chỉ cần một đợt biến động khiến giá trị danh mục USD tính theo đồng nội tệ của họ giảm 22%, mục tiêu tái cân bằng sẽ tự động đạt được. Sự sụt giảm này có thể đến từ việc bản thân đồng USD mất giá, hoặc các tài sản Mỹ như cổ phiếu giảm giá trị.

Với mức biến động thường thấy trên thị trường vốn, một đợt điều chỉnh 22% là hoàn toàn khả thi. Cơ chế tinh tế này giải thích tại sao thế giới có thể chứng kiến một sự tái cân bằng toàn cầu đáng kể mà không cần những dòng vốn rút ra ồ ạt, vốn dễ gây ra hỗn loạn và thu hút sự chú ý.

Áp lực kép năm 2026: Chính sách và lợi suất

Năm 2026 mở ra với những áp lực mới lên đồng USD. Yếu tố nội tại đến từ chính sách kinh tế khó đoán dưới thời Tổng thống Trump, bao gồm các mối đe dọa về thuế quan mới, làm gia tăng bất ổn và khiến một số nhà đầu tư tìm kiếm tài sản an toàn thay thế như vàng. Yếu tố bên ngoài quan trọng là sự thu hẹp chênh lệch lợi suất giữa Mỹ và các nền kinh tế lớn khác.

Đặc biệt, các nhà đầu tư Nhật Bản - nhóm từng nắm giữ lượng lớn trái phiếu Mỹ nhờ chênh lệch lợi suất hấp dẫn, giờ đây có động lực mạnh mẽ để hồi hương vốn.

Tuy nhiên, các nhà quản lý quỹ thực tế nhận thức rõ rằng việc bán tháo ồ ạt sẽ tự làm tổn hại giá trị danh mục của chính họ. Do đó, quá trình này dự kiến diễn ra tương đối có trật tự.

Diễn biến thị trường đầu năm 2026 củng cố nhận định này: đồng Yên tăng giá mạnh đi kèm đồn đoán về can thiệp tiền tệ phối hợp, và thị trường trái phiếu chính phủ Nhật (JGB) biến động mạnh.

Điều này cho thấy sự điều chỉnh từ Nhật Bản sẽ chủ yếu thể hiện qua biến động giá cả và tỷ giá, hơn là một làn sóng bán ra trái phiếu Mỹ quy mô lớn.

Nghịch lý kế toán: Thâm hụt thương mại vẫn buộc vốn chảy vào Mỹ

Một nghịch lý then chốt thường bị bỏ qua là ràng buộc từ cán cân thanh toán. Về nguyên tắc kế toán, để có dòng vốn ròng rời khỏi nước Mỹ một cách bền vững, nước này cần chuyển sang thặng dư thương mại.

Thâm hụt thương mại hàng hóa và dịch vụ đồng nghĩa với việc người Mỹ là những người bán ròng USD để nhập khẩu. Lượng USD bán ra khổng lồ này phải được hấp thụ bởi một dòng vốn ròng chảy vào để mua tài sản tài chính Mỹ.

Dữ liệu mới nhất từ Bộ Thương mại Mỹ công bố đầu tháng 1/2026 cho thấy một tín hiệu đáng chú ý: thâm hụt thương mại tháng 10/2025 đã giảm mạnh xuống còn 29,4 tỷ USD, mức thấp nhất trong nhiều năm, chủ yếu do nhập khẩu giảm. Tuy nhiên, thâm hụt cả năm 2025 vẫn ở mức cao kỷ lục trên 1,2 nghìn tỷ USD.

Điều này khẳng định một thực tế cốt lõi: chừng nào nước Mỹ còn tiêu dùng nhiều hơn sản xuất, dòng vốn ròng chảy vào tài sản Mỹ vẫn là một sự cần thiết về mặt kế toán. Đây chính là lý do tại sao “câu chuyện bán USD” không nên được hiểu một cách đơn giản là dòng vốn đảo chiều, mà là sự thay đổi trong bản chất và động cơ của các dòng vốn đó.

Dự trữ toàn cầu: Sự thu hẹp tương đối, không phải sự sụp đổ

Nhiều phân tích lo ngại USD sẽ bị “thay thế” với tư cách đồng tiền dự trữ toàn cầu. Tuy nhiên, khái niệm này vốn mang tính định tính và khó nắm bắt.

Kịch bản thực tế hơn là sự thu hẹp tương đối trong vai trò của USD. Điều này không cần các đồng tiền khác như Euro hay Nhân dân tệ phải mở rộng quy mô thị trường đột ngột, mà có thể đơn giản là khối lượng giao dịch quốc tế được định giá bằng các loại tiền tệ khác tăng lên.

Dữ liệu của IMF cho thấy tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm xuống khoảng 57%, mức thấp nhất trong hai thập kỷ. Tuy nhiên, với 88% giao dịch ngoại hối và 70% trái phiếu quốc tế vẫn được định danh bằng USD, sự thống trị của nó là không thể tranh cãi trong ngắn hạn.

Các chuyên gia từ J.P. Morgan và Oxford Economics đều thừa nhận rằng, bất chấp những lo ngại về chính sách, USD vẫn được hưởng “đặc quyền thái quá” (exorbitant privilege), tức khả năng vay nợ với chi phí thấp nhờ nhu cầu toàn cầu.

Cơ hội vàng cho thị trường mới nổi và bài toán của Việt Nam

Xu hướng này mở ra cơ hội đáng kể cho thị trường mới nổi (EM). Đồng USD yếu hơn thường giúp giảm gánh nặng trả nợ ngoại tệ, hỗ trợ giá hàng hóa, và thu hút dòng vốn tìm kiếm lợi nhuận cao hơn. Năm 2025, chỉ số MSCI Emerging Markets đã tăng 33% tính theo USD, một minh chứng rõ ràng cho tác động tích cực.

Trong bối cảnh này, Việt Nam đang có những bước đi chiến lược để tận dụng làn sóng dịch chuyển. Việc chuẩn bị khởi động Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) tại Thành phố Hồ Chí Minh là một động thái đón đầu. Một bài viết trên Tạp chí Ngân hàng đặt vấn đề về việc cho phép giao dịch đa tiền tệ ngay tại trung tâm này, như một bước đột phá để thu hút dòng vốn và giảm thiểu rủi ro tỷ giá.

Mục tiêu thu hút 50 tỷ USD đầu tư trong 3 năm tới của IFC sẽ được hỗ trợ tích cực nếu xu hướng đa dạng hóa tiền tệ toàn cầu tiếp diễn. Song hành, Nghị quyết 01/NQ-CP về các nhiệm vụ tài chính trọng tâm năm 2026, với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, cũng đòi hỏi một môi trường đầu tư quốc tế thông thoáng và ổn định.

Sự điều chỉnh có trật tự trong một thế giới đa cực

Nhìn tổng thể, xu hướng “bán USD” đầu năm 2026 không báo hiệu một cuộc khủng hoảng niềm tin cấp tính, mà là một quá trình điều chỉnh có trật tự trong một thế giới tài chính ngày càng đa cực. Các tổ chức lớn như TD Securities nhận định rằng sự suy yếu của USD có thể đã bị thổi phồng quá mức, và mức giảm thêm trong năm nay sẽ ở mức khiêm tốn.

Các nhà đầu tư toàn cầu, đặc biệt là các quỹ chuyên nghiệp và các nhà quản lý tài sản thực tế, đang thực hiện một cuộc tái cân bằng chiến lược từ từ, thông qua cả việc phân bổ dòng vốn mới và quan trọng hơn là thông qua việc để biến động giá thực hiện phần việc của mình.

Đối với nhà đầu tư cá nhân, đặc biệt là những người mới tiếp cận thị trường ngoại hối, bài học then chốt là cần hiểu rõ cơ chế “điều chỉnh qua giá” tinh vi này. Thay vì chỉ chăm chú tìm kiếm tin tức về các dòng vốn lớn rút khỏi Mỹ, việc theo dõi sát sao biến động tỷ giá, chênh lệch lợi suất, và chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn sẽ mang lại cái nhìn thực tế hơn.

Trong dài hạn, vị thế của USD vẫn được củng cố bởi quy mô, tính thanh khoản và mạng lưới an toàn của thị trường tài chính Mỹ. Tuy nhiên, sự dịch chuyển hiện tại khẳng định một chân lý mới: sự đa dạng hóa danh mục không chỉ về loại tài sản, mà còn về địa lý và loại tiền tệ, đang trở thành nguyên tắc bắt buộc trong kỷ nguyên bất ổn gia tăng.