Thủ tướng Anh Keir Starmer đến Trung Quốc: Canh bạc lớn giữa làn ranh quyền lực Mỹ - Trung

Trong chuyến thăm cấp cao đầu tiên tới Bắc Kinh sau 8 năm, Thủ tướng Anh Keir Starmer mang theo một phái đoàn 60 doanh nhân với thông điệp rõ ràng: London sẽ không bị buộc phải chọn bên giữa Washington và Bắc Kinh, dù quan hệ với cả hai đều đang đầy thử thách.

Tám năm sau chuyến thăm của cựu Thủ tướng Theresa May, Bắc Kinh lại đón một nhà lãnh đạo Anh Quốc. Thủ tướng Keir Starmer đặt chân tới Trung Quốc trong bối cảnh quan hệ Anh-Mỹ đang có những căng thẳng hiếm thấy dưới thời Tổng thống Donald Trump, trong khi nhu cầu tìm kiếm động lực tăng trưởng kinh tế hậu Brexit lại càng trở nên cấp thiết.

Chuyến đi này không chỉ là một lời cam kết từ thời vận động tranh cử của đảng Lao động, mà còn là một tuyên bố chiến lược táo bạo: Anh Quốc tin rằng họ có thể cùng lúc vừa duy trì liên minh cốt lõi với Hoa Kỳ, vừa khai thác các cơ hội thương mại khổng lồ từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Chuyến thăm lịch sử và chiến lược “Không lựa chọn” của Starmer

Khác với cách tiếp cận của một số đồng minh, Thủ tướng Starmer công khai phản đối lối tư duy đòi hỏi phải chọn lựa cứng nhắc giữa các cường quốc. “Tôi thường xuyên được mời đơn giản là chọn giữa các quốc gia. Tôi không làm điều đó,” Starmer tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn, và nhắc lại kinh nghiệm từ các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ trước đây khi ông cũng từ chối chọn giữa Mỹ và châu Âu.

Ông nhấn mạnh rằng việc “cúi đầu trốn tránh và phớt lờ Trung Quốc... sẽ không khôn ngoan”, đồng thời khẳng định Anh sẽ duy trì quan hệ chặt chẽ với Mỹ về thương mại, an ninh và quốc phòng. Cách tiếp cận này thể hiện mong muốn thoát khỏi trạng thái quan hệ “khi nóng khi lạnh” với Bắc Kinh, mà Starmer mô tả là từ “Thời kỳ Hoàng kim” dưới thời David Cameron đã chuyển sang “Kỷ băng hà”.

Để dọn đường cho chuyến thăm, chính phủ của ông đã có những động thái thiện chí, nổi bật là việc phê duyệt kế hoạch xây dựng một đại sứ quán Trung Quốc quy mô lớn mới tại London vào tuần trước, bất chấp những lo ngại từ các nhà phê bình về rủi ro gián điệp.

Thực tế thương mại và sức hút không thể phủ nhận của thị trường Trung Quốc

Động lực kinh tế cho chuyến đi này là rõ ràng. Năm 2024, tổng kim ngạch thương mại song phương Anh-Trung đạt 93 tỷ USD, một con số đáng kể nhưng vẫn còn cách xa so với 141 tỷ USD của quan hệ Anh-Mỹ. Điều này cho thấy một không gian tăng trưởng rất lớn chưa được khai thác.

Phía Trung Quốc cũng tích cực truyền tải thông điệp hợp tác. Phó Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Lăng Ký gần đây nhận định hợp tác kinh tế-thương mại song phương “tiếp tục tăng trưởng ổn định” và thể hiện sức sống, đề nghị hai bên cùng thúc đẩy hợp tác thương mại, đầu tư.

Ông nhấn mạnh cần tận dụng quan hệ kinh tế-thương mại như một “nhân tố ổn định và động lực” cho quan hệ song phương, đồng thời cam kết Trung Quốc sẽ ưu tiên mở cửa lĩnh vực dịch vụ trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030). Phái đoàn khoảng 60 lãnh đạo từ các công ty, trường đại học và tổ chức văn hóa Anh tháp tùng Starmer chính là minh chứng cho kỳ vọng thực tế này.

Thách thức chồng chất: Từ an ninh quốc gia đến quan hệ với Washington

Tuy nhiên, con đường tái cân bằng của Starmer gặp phải vô số chướng ngại. Vấn đề an ninh quốc gia và nhân quyền là điểm nóng không thể tránh khỏi. Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất là vụ bắt giữ Jimmy Lai, một công dân Anh, cựu trùm truyền thông Hong Kong, với cáo buộc “liên kết với thế lực nước ngoài”.

Starmer cho biết ông sẽ đề cập đến những quan ngại này trong các cuộc gặp với lãnh đạo Trung Quốc, nhưng giới quan sát nghi ngờ về mức độ ưu tiên thực sự. Cựu Thống đốc Hong Kong Chris Patten cảnh báo rằng sẽ thật “thảm hại” nếu Starmer không mạnh mẽ nêu vấn đề này, và chỉ trích chính sách ngoại giao dựa trên “sự giả dối” rằng phải tránh nói điều Trung Quốc không thích để làm ăn.

Mặt khác, quan hệ với đồng minh thân cận nhất là Hoa Kỳ đang trong giai đoạn sóng gió hiếm có. Những tuần gần đây chứng kiến Tổng thống Trump đe dọa áp thuế lên Anh và các đồng minh châu Âu liên quan đến tranh chấp về Greenland, cũng như có những phát ngôn gây phản cảm về vai trò của NATO trong cuộc chiến Afghanistan.

Thậm chí, Trump còn đe dọa áp mức thuế 100% lên hàng hóa Canada nếu nước này ký kết thỏa thuận thương mại với Trung Quốc – một lời cảnh báo ngầm dành cho London. Mặc dù Starmer mô tả mối quan hệ với Trump là “trưởng thành” và tình hình cuối tuần đã “tốt hơn đầu tuần”, những căng thẳng này làm nổi bật tính mong manh của môi trường địa chính trị mà Anh đang phải vận hành.

Dư luận Anh Quốc: Sự hoài nghi và những giới hạn chấp nhận được

Chuyến đi của Starmer diễn ra trong bối cảnh công chúng Anh tỏ ra chia rẽ sâu sắc về mối quan hệ với Trung Quốc. Một khảo sát của YouGov công bố ngày 24/1/2026 cho thấy một nửa người Anh (51%) coi Trung Quốc là không thân thiện hoặc thù địch, trong khi chỉ một phần tư (31%) coi đây là một quốc gia thân thiện.

Đáng chú ý, khoảng cách này thu hẹp đáng kể so với tháng 10 năm trước, chủ yếu do sự gia tăng số người xem Trung Quốc là “đối thủ thân thiện”. Thái độ với Trung Quốc cũng khác biệt rõ rệt theo đảng phái: trong khi đa số cử tri Đảng Cải cách, Bảo thủ và Dân chủ Tự do có cái nhìn tiêu cực (61-72%), thì chỉ 49% cử tri Lao động và 38% cử tri Xanh giữ quan điểm tương tự.

Công chúng tỏ ra thực dụng khi đánh giá lợi ích. Một bộ phận lớn (40%) tin rằng quan hệ này có lợi cho Trung Quốc nhiều hơn, và chỉ 6% nghĩ ngược lại. Họ nhìn nhận tác động tích cực rõ nhất lên sự sẵn có của hàng tiêu dùng (46% đồng ý), nhưng lại lo ngại về ảnh hưởng tiêu cực lên an ninh quốc gia (41% đồng ý).

Quan trọng hơn, dư luận đặt ra giới hạn rõ ràng cho chính sách cứng rắn. Đa số người Anh (55-58%) phản đối việc theo đuổi đường lối ngoại giao cứng rắn hơn nếu điều đó dẫn đến lạm phát tăng hoặc suy thoái kinh tế. Thậm chí, trong kịch bản giả định quan hệ Anh-Mỹ đổ vỡ, công chúng vẫn chia đôi ý kiến (38% ủng hộ vs 36% phản đối) về việc xích lại gần Trung Quốc hơn.

Anh Quốc trong một trật tự thế giới đa cực

Chuyến thăm của Starmer không chỉ là về kinh tế, mà còn là một bước đi chiến lược để định vị Anh Quốc trong một thế giới đa cực đầy biến động. Ông thừa nhận rằng Vương quốc Anh cần xây dựng mối liên kết quân sự chặt chẽ hơn với châu Âu trong bối cảnh chính quyền Trump có xu hướng xoay trục khỏi lục địa này.

“Tôi cho rằng châu Âu cần phải mạnh mẽ hơn trong chính nền phòng thủ và an ninh của mình,” Starmer phát biểu, ủng hộ việc tăng cường khả năng tương tác giữa các lực lượng vũ trang.

Về vấn đề Ukraine, Starmer nhấn mạnh cả Kyiv lẫn châu Âu đều cần sự hỗ trợ của Mỹ cho an ninh của họ, và coi đây là “một ví dụ rất tốt về lý do tại sao chúng ta cần duy trì mối quan hệ Anh-Mỹ rất chặt chẽ”. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận các cuộc đàm phán với Nga về lãnh thổ vẫn là một “thách thức”.

Phía Trung Quốc, thông qua các kênh chính thức, tiếp tục thể hiện thiện chí hợp tác dài hạn. Đại diện các doanh nghiệp Anh tại một diễn đàn gần đây nhận định tiềm năng thị trường Trung Quốc vẫn mạnh mẽ và môi trường kinh doanh tiếp tục được cải thiện, đồng thời Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc củng cố thêm niềm tin đầu tư dài hạn của họ.

Khả năng Anh Quốc trở thành cầu nối giữa phương Tây và Trung Quốc, hoặc ít nhất là duy trì được các kênh đối thoại thực chất với cả hai bên, sẽ là một tài sản địa chính trị quý giá trong giai đoạn cạnh tranh chiến lược leo thang.

Tuy nhiên, thành công của chiến lược tinh tế này phụ thuộc vào khả năng kiểm soát rủi ro an ninh của London, sự kiên nhẫn của Washington, và trên hết, là những lợi ích kinh tế hữu hình có thể mang về cho nước Anh. Chuyến đi này mới chỉ là bước khởi đầu cho một hành trình đầy chông gai phía trước.