Ông Trump tuyên bố rút lời mời Canada tham gia Hội đồng Hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Canada Mark Carney đang tạo ra một câu chuyện ngoại giao căng thẳng khi lời mời tham gia “Board of Peace” bị rút lại chỉ vài giờ sau những phát ngôn đối đầu giữa hai nhà lãnh đạo.

Sự kiện diễn ra vào ngày 22 và 23 tháng 1 năm 2026, bắt đầu bằng bài phát biểu của Thủ tướng Canada Mark Carney tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos. Ông Carney nhận định rằng “hệ thống quản trị toàn cầu do Mỹ dẫn dắt đang rạn nứt” và các quốc gia phải thích ứng với thực tế mới này.

Phản ứng trước những nhận định này, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rút lại lời mời Canada tham gia sáng kiến “Board of Peace” (Hội đồng Hòa bình) của ông, vốn được công bố tại cùng diễn đàn này. Động thái này làm sâu sắc thêm sự căng thẳng ngoại giao giữa hai quốc gia láng giềng và đặt dấu hỏi về tương lai hợp tác đa phương trong giải quyết các cuộc xung đột toàn cầu.

Tổng thống Donald Trump công bố sáng kiến “Board of Peace” tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ. Theo mô tả của ông, đây sẽ là “một trong những cơ quan có ảnh hưởng nhất từng được tạo ra trong lịch sử thế giới”. Mục tiêu ban đầu được công bố của Hội đồng là giám sát quản trị và tái thiết Dải Gaza sau xung đột.

Ông Trump sẽ đảm nhận vai trò Chủ tịch Hội đồng này. Khoảng 35 quốc gia đã đăng ký tham gia. Tuy nhiên, nhiều nhà lãnh đạo từ các nền dân chủ tự do đã từ chối ký kết tham gia sáng kiến này.

Trước sự kiện tại Davos, Thủ tướng Carney đã chấp nhận về nguyên tắc lời mời tham gia Hội đồng. Tuy nhiên, ông cũng bày tỏ sự thận trọng, cho biết các quan chức của mình chưa xem xét kỹ lưỡng “tất cả các chi tiết về cơ cấu, cách thức hoạt động, mục đích tài chính, v.v.”. Ông Carney nhấn mạnh rằng “Canada muốn đồng tiền có tác động tối đa”.

Điểm then chốt dẫn đến sự chia rẽ là vấn đề tài chính. Bộ trưởng Tài chính Canada François-Philippe Champagne cho biết vào ngày 21 tháng 1 rằng Canada không có kế hoạch chi trả 1 tỷ USD mà các quốc gia được yêu cầu đóng góp để có một ghế thường trực trong Hội đồng. Khoản đóng góp này ban đầu được mô tả là cho một cơ quan tạm thời.

Trong bài phát biểu thẳng thắn trước các nhà lãnh đạo thế giới tại Davos vào ngày 21 tháng 1, ông Carney mô tả những gì ông gọi là “sự đứt gãy” trong trật tự thế giới dựa trên luật lệ trước đây do Hoa Kỳ dẫn dắt, mà nguyên nhân ông cho là do hành vi quyết đoán của chính Tổng thống Trump.

Ông Carney nhấn mạnh rằng Canada không nên cố gắng làm hài lòng các cường quốc và không còn có thể nuôi hy vọng “sự phục tùng sẽ đổi lấy được bình yên”. Ông tái khẳng định Canada nên đóng vai trò hình mẫu trong thời đại “suy thoái dân chủ” và cho thế giới thấy vẫn tồn tại một con đường khác hướng tới tiến bộ và công lý.

Tổng thống Trump đã nghe hoặc ít nhất là biết đến bài phát biểu của ông Carney. Trong bài phát biểu của mình tại Davos vào ngày 22 tháng 1, ông Trump đáp trả trực tiếp: “Canada tồn tại được là nhờ nước Mỹ. Hãy nhớ điều đó khi phát biểu lần tới nhé Mark”.

Ông Trump còn gọi Canada là “bang thứ 51” và cho rằng sáp nhập vào Mỹ sẽ mang lại lợi ích cho quốc gia láng giềng. Gần đây, ông còn đăng hình ảnh bản đồ Canada và Venezuela bị bao phủ bởi cờ Mỹ trên mạng xã hội của mình.

Ngay trong ngày 22 tháng 1, Thủ tướng Carney đã có bài phát biểu trước toàn quốc, phản bác trực tiếp tuyên bố của Tổng thống Trump. Ông khẳng định: “Canada không tồn tại nhờ Mỹ. Canada phát triển thịnh vượng vì chúng ta là người Canada”.

Ông nói thêm: “Chúng ta là chủ nhân trên chính ngôi nhà của mình. Đây là đất nước, là tương lai của chúng ta và sự lựa chọn nằm trong tay người Canada”. Một quan chức Văn phòng Thủ tướng Canada tiết lộ rằng phần phản bác ông Trump được thêm vào sau và không có trong bài phát biểu đã chuẩn bị sẵn.

Đêm ngày 22 tháng 1 (theo giờ Bắc Mỹ), Tổng thống Trump chính thức công bố quyết định trên nền tảng Truth Social của mình. Trong bài đăng có hình thức một bức thư, ông viết:

“Kính gửi Thủ tướng Carney: Vui lòng để bức thư này đại diện cho việc Hội đồng Hòa bình đang rút lại lời mời của mình đối với Ngài về việc Canada tham gia, cái sẽ là, Hội đồng Lãnh đạo uy tín nhất từng được tập hợp, vào bất kỳ thời điểm nào”.

Thủ tướng Carney không có mặt tại lễ ra mắt chính thức ở Davos vì ông đang tham dự ngày đầu tiên của một cuộc họp nội các tại thành phố Quebec. Văn phòng Thủ tướng Canada cho đến nay chưa đưa ra bình luận chính thức về việc rút lời mời.

Sự cố này không phải là bất thường trong quan hệ giữa ông Trump và ông Carney. Kể từ khi bước chân vào chính trường Canada vào năm ngoái, ông Carney đã nhiều lần cảnh báo rằng thế giới sẽ không thể trở lại trạng thái bình thường như trước thời Tổng thống Trump nắm quyền.

Ông Carney từng thừa nhận Canada được hưởng lợi từ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, nơi vai trò lãnh đạo của Mỹ giúp đảm bảo các lợi ích toàn cầu. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh một thực tế mới đã hình thành.

Việc rút lời mời công khai như vậy là một động thái ngoại giao bất thường, đặc biệt giữa hai quốc gia đồng minh lâu đời và có mối quan hệ kinh tế, an ninh sâu sắc. Sự việc làm dấy lên câu hỏi về tính khả thi và tính hợp pháp của “Board of Peace” nếu thiếu sự tham gia của các đồng minh truyền thống như Canada.

Hành động này cũng cho thấy sự ưu tiên của ông Trump trong việc sử dụng các kênh truyền thông trực tiếp và mạng xã hội để tiến hành ngoại giao, thay vì các kênh ngoại giao truyền thống kín đáo hơn.

Sự kiện này xảy ra cùng thời điểm với việc ông Trump tuyên bố đã đạt được một “khung thỏa thuận tương lai” liên quan đến Greenland và khu vực Bắc Cực với NATO, và rút lại lời đe dọa giành quyền kiểm soát hòn đảo này bằng vũ lực. Điều này cho thấy một mô hình ngoại giao nhất quán của ông: các tuyên bố đối đầu công khai, sau đó là đàm phán và thỏa thuận đằng sau hậu trường.

Giới phân tích quốc tế đang theo dõi chặt chẽ phản ứng tiếp theo của Canada. Liệu Ottawa có coi đây là một sự sỉ nhục cần được đáp trả mạnh mẽ hơn, hay sẽ lựa chọn cách tiếp cận ngoại giao thận trọng để bảo vệ các lợi ích kinh tế thiết yếu với Mỹ?

Sự kiện này cũng đặt ra câu hỏi về tương lai của chủ nghĩa đa phương trong kỷ nguyên mà các cường quốc có thể đơn phương rút lui hoặc trừng phạt các đối tác vì bất đồng quan điểm.

Bài phát biểu của ông Carney về “sự đứt gãy” của trật tự dựa trên luật lệ dường như đã tìm thấy một minh chứng rõ ràng ngay trong mối quan hệ của đất nước ông với người láng giềng phía nam.

Tầm nhìn khác biệt về trật tự thế giới đã biến một lời mời hợp tác quốc tế thành một cuộc đối đầu ngoại giao công khai. Phía sau những từ ngữ nóng bỏng và quyết định đột ngột là cuộc tranh luận sâu sắc hơn về cách thức các quốc gia tương tác trong một thế giới mà các quy tắc và liên minh truyền thống đang chịu áp lực ngày càng lớn.

Cuộc trao đổi giữa Trump và Carney không chỉ là mâu thuẫn cá nhân mà còn phản ánh sự phân rã trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương và thách thức đối với hợp tác toàn cầu.

Khi “Board of Peace” tiến hành mà không có Canada, hiệu quả và tính hợp pháp của nó sẽ bị thử nghiệm, trong khi Ottawa phải định vị lại vai trò của mình trên trường quốc tế trong một môi trường địa chính trị ngày càng phân cực và không thể đoán trước.