Đại công trường AI nghìn tỷ đô đang thay đổi thế giới theo cách ít người ngờ tới

AI đang làm điều mà ít công nghệ nào trước đây từng làm: biến năng lượng từ một hạ tầng nền tảng thầm lặng trở thành tâm điểm của mọi chiến lược kinh tế và địa chính trị toàn cầu. Cuộc cách mạng số giờ đây là một cuộc chạy đua vật chất khốc liệt, nơi tương lai sẽ thuộc về những ai sở hữu nguồn điện giá rẻ, ổn định và khả năng xây dựng cơ sở hạ tầng với tốc độ chưa từng có.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos năm 2026, một sự đồng thuận hiếm có đã hình thành giữa các lãnh đạo chính trị và CEO toàn cầu: trí tuệ nhân tạo (AI) không còn đơn thuần là một lĩnh vực công nghệ, mà đã trở thành một “hệ điều hành” mới cho nền kinh tế thế giới.

Tuy nhiên, hệ điều hành này có một nhu cầu sống còn: một lượng năng lượng khổng lồ, liên tục và ngày càng tăng. Câu chuyện AI giờ đây là câu chuyện về năng lượng, và đó là câu chuyện đang định hình lại ngành công nghiệp, chính sách quốc gia và các thị trường tài chính.

Nghịch lý của thời đại: Động cơ tăng trưởng đồng thời là kẻ tiêu thụ khổng lồ

Sự bùng nổ của AI trong năm 2025 đã để lại một di sản rõ rệt: một cơn khát năng lượng chưa từng có từ các trung tâm dữ liệu.

Olivier Blum, CEO của Schneider Electric, đã đúc kết điều này tại Davos thành một “nghịch lý cơ bản của nền kinh tế hiện đại”: AI vừa là động cơ tăng trưởng kỹ thuật số mạnh mẽ nhất, vừa là công cụ tối ưu hóa hiệu suất năng lượng, nhưng đồng thời cũng là một kẻ tiêu thụ khổng lồ một trong những tài nguyên khan hiếm nhất hành tinh.

Nghiên cứu của Goldman Sachs cung cấp những con số đáng kinh ngạc cho nghịch lý này. Công suất tiêu thụ điện toàn cầu của các trung tâm dữ liệu được dự báo sẽ tăng từ mức khoảng 55 gigawatt (GW) hiện tại lên 84 GW chỉ trong vòng hai năm tới, tương đương mức tăng gần 50%.

Nhìn xa hơn đến năm 2030, nhu cầu này dự kiến sẽ tăng 165% so với năm 2023, trong đó phần đóng góp của riêng AI vào tổng tải trung tâm dữ liệu dự kiến tăng từ 14% lên 27% vào năm 2027.

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cũng đưa ra dự báo tương tự, chỉ ra rằng nhu cầu điện toàn cầu từ các trung tâm dữ liệu có thể tăng gấp đôi lên 945 Terawatt-giờ (TWh) vào năm 2030, một con số ngang bằng với mức tiêu thụ điện của nhiều quốc gia công nghiệp lớn.

Khu vực Bắc Mỹ và châu Á - Thái Bình Dương đang dẫn đầu về công suất vận hành, trong khi châu Âu được dự báo sẽ chứng kiến nhu cầu điện tăng thêm 10-15% trong thập kỷ tới do làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu mới.

Phản ứng từ Washington: Chiến lược “Tất cả trong Một” cho một kỷ nguyên mới

Trước những thách thức này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thể hiện một quan điểm rõ ràng trong bài phát biểu tại Davos. Ông nhấn mạnh cam kết của Mỹ trong việc xây dựng một hạ tầng điện lực nội địa hùng mạnh để làm nền tảng cho tham vọng AI quốc gia.

“Tôi đã nói, chúng ta không thể tạo ra chừng này năng lượng. Chúng ta cần nhiều hơn gấp đôi năng lượng hiện có của đất nước chỉ để chạy các nhà máy AI, và tôi đã nói chúng ta không thể làm điều đó theo cách cũ,” ông Trump tuyên bố. Thay vào đó, chiến lược của chính quyền là mở rộng sản xuất mọi mặt: “Thay vì đóng cửa các nhà máy năng lượng, chúng tôi đang mở cửa chúng”.

Ông đưa ra các số liệu cụ thể để minh chứng: sản xuất thép đang “tăng gấp đôi, gấp ba”, xây dựng nhà máy mới tăng 41%, và sản lượng khí đốt tự nhiên của Mỹ đang ở “mức cao kỷ lục mọi thời đại”. Đây không chỉ là những tuyên bố chính trị, mà còn phản ánh một làn sóng đầu tư nội địa thực tế nhằm đáp ứng nhu cầu vật liệu và năng lượng cho cuộc cách mạng AI.

Làn sóng này đang tạo ra những tác động kinh tế hữu hình trên thị trường tài chính. Chỉ số ngành Công nghiệp (XLI) đã tăng 17.5% trong năm qua, vượt trội so với mức tăng 13.5% của chỉ số S&P 500.

Caterpillar (CAT), công ty máy móc hạng nặng lớn nhất nước Mỹ, đã ghi nhận mức tăng trưởng cổ phiếu lên tới 58% trong cùng kỳ, minh chứng cho sự bùng nổ trong nhu cầu thiết bị xây dựng hạ tầng. Các đơn hàng tồn đọng cho các bộ phận quan trọng như tuabin khí đốt tự nhiên đã kéo dài tới nhiều năm.

Tầm nhìn nghìn tỷ đô và thực tế lưới điện già cỗi

Quy mô của thách thức được Jensen Huang, CEO của NVIDIA, định hình một cách ấn tượng. Trong cuộc trò chuyện với CEO BlackRock Larry Fink tại Davos, ông Huang nhận định rằng bất chấp hàng trăm tỷ đô la đã được các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) chi tiêu, sự phát triển của AI sẽ đòi hỏi “hàng nghìn tỷ đô la” cho cái mà ông gọi là “cuộc xây dựng hạ tầng lớn nhất trong lịch sử”.

Các chiến lược gia của BlackRock cũng đồng tình, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về “ống dẫn và điện lực”, trong đó khả năng sẵn có và độ tin cậy của nguồn điện vẫn là ràng buộc then chốt nhất cho hạ tầng AI.

Tuy nhiên, ý chí đầu tư hàng nghìn tỷ đô la đang vấp phải một thực tế cứng nhắc: hệ thống lưới điện của Hoa Kỳ đã già cỗi và quá tải.

Một phân tích từ Bank of America chỉ ra rằng 31% thiết bị truyền tải và 46% thiết bị phân phối tại Mỹ đang trong vòng 5 năm cuối của vòng đời hữu ích hoặc đã vượt quá điểm đó. Tốc độ xây dựng hạ tầng truyền tải mới đã chậm lại một cách đáng báo động, từ mức trung bình 1,700 dặm/năm trong nửa đầu thập niên 2010 xuống chỉ còn 645 dặm/năm ở nửa sau.

Báo cáo từ Grid Strategies càng làm rõ tình trạng tắc nghẽn, khi hàng đợi kết nối lưới điện của Mỹ đang chứa hơn 2,600 GW công suất điện được đề xuất - gấp đôi tổng công suất phát điện đang lắp đặt hiện tại của cả nước. Thời gian trung bình từ khi một dự án năng lượng mới được đề xuất cho đến khi vận hành thương mại đã kéo dài lên đến khoảng 5 năm.

Báo cáo “Queued Up” từ Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Berkeley cũng xác nhận xu hướng này, cho thấy hơn 94% công suất đang chờ kết nối là từ các nguồn năng lượng sạch, chủ yếu là năng lượng mặt trời và pin lưu trữ, nhưng tỷ lệ hoàn thành các dự án này chỉ vào khoảng 20% do những chậm trễ trong quy trình.

Hạt nhân: Lời giải cho bài toán năng lượng AI?

Trong bối cảnh những thách thức về lưới điện và thời gian kéo dài, một giải pháp đang nổi lên như một chủ đề trung tâm tại Davos: sự phục hưng của năng lượng hạt nhân.

Tổng thống Trump đã tuyên bố rõ ràng: “Chúng tôi đang đầu tư mạnh vào năng lượng hạt nhân… Tôi đã không phải là người ủng hộ lớn vì tôi không thích rủi ro, sự nguy hiểm, nhưng… những tiến bộ họ đạt được với hạt nhân thật không thể tin được”. Ông nhấn mạnh Mỹ hiện có thể phát triển năng lượng hạt nhân với giá cả hợp lý và độ an toàn rất cao, đồng thời khẳng định Mỹ đang dẫn đầu thế giới về cả AI lẫn lĩnh vực này.

Lời nói đi đôi với hành động. Một loạt sắc lệnh hành pháp được ký vào tháng 5 năm 2025 đã đặt ra các mục tiêu cụ thể: bổ sung 300 GW công suất hạt nhân mới vào năm 2030, tăng cường sản xuất nhiên liệu hạt nhân trong nước, và đẩy nhanh quá trình phê duyệt quy định cho việc xây dựng lò phản ứng. Mục tiêu dài hạn là mở rộng công suất hạt nhân từ khoảng 100 GW hiện nay lên 400 GW vào năm 2050.

Giới tài chính đánh giá rất cao tiềm năng của xu hướng này. Các nhà phân tích tại Bank of America dự báo rằng 18 GW công suất hạt nhân mới sẽ được xây dựng hàng năm từ năm 2025 đến 2040, biến năng lượng hạt nhân thành một ngành công nghiệp trị giá 10 nghìn tỷ đô la.

Họ cho rằng năng lượng hạt nhân đang được “tái khám phá” nhờ sự trỗi dậy của AI/trung tâm dữ liệu, điện khí hóa các tòa nhà, tăng trưởng công nghiệp và sự phổ biến của xe điện.

Áp lực chi phí và cuộc đấu giá lịch sử vì nguồn điện

Gánh nặng tài chính của cuộc chuyển đổi năng lượng này không chỉ nằm trên vai các tập đoàn công nghệ, mà đang bắt đầu lan tỏa đến người tiêu dùng.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), chi phí điện sinh hoạt trung bình hàng tháng đã tăng khoảng 13% kể từ tháng 1 năm 2025. Hóa đơn tiện ích trung bình cho cả điện và khí đốt trong quý III cũng tăng 3.6% so với cùng kỳ năm ngoái. Bank of America cảnh báo rằng áp lực giá này có khả năng sẽ còn tiếp tục, đặc biệt ảnh hưởng đến các hộ gia đình có thu nhập thấp.

Để giải quyết vấn đề vừa thúc đẩy đầu tư mới vừa bảo vệ người tiêu dùng, Bộ Nội vụ Hoa Kỳ đã công bố một kế hoạch mang tính bước ngoặt. Kế hoạch này không chỉ tìm cách huy động vốn cho việc xây dựng nguồn điện mới, mà còn áp dụng nguyên tắc khiến các công ty công nghệ phải “tự chi trả cho con đường của họ”, như Tổng thống Trump đã nói.

Trọng tâm của nỗ lực này là một sáng kiến chưa từng có: thúc đẩy PJM - nhà điều hành lưới điện lớn nhất nước Mỹ, phục vụ khu vực Trung Đại Tây Dương với hơn 67 triệu người, tổ chức một phiên đấu giá năng lượng khẩn cấp.

Trong phiên đấu giá này, các nhà khai thác trung tâm dữ liệu quy mô lớn sẽ trực tiếp tham gia đấu thầu cho các hợp đồng mua điện dài hạn 15 năm. Mục đích là để khóa chặt giá năng lượng trong dài hạn, từ đó tạo ra động lực tài chính rõ ràng và đảm bảo cho các nhà phát triển này tự đầu tư xây dựng các nhà máy điện mới. Dự án thí điểm này, với giá trị ước tính lên tới 15 tỷ đô la, có thể trở thành hình mẫu cho toàn quốc.

Thắng bại cuối cùng được quyết định bởi năng lượng

Satya Nadella, CEO của Microsoft, đã đưa ra nhận định tại Davos: chi phí năng lượng và hạ tầng năng lượng sẽ là nhân tố then chốt quyết định kẻ chiến thắng trong cuộc đua AI toàn cầu.

“Bạn có phải là nhà sản xuất năng lượng giá rẻ? Bạn có thể xây dựng các trung tâm dữ liệu không? Chi phí cho silicon trong các hệ thống là bao nhiêu?”. Ông mô tả token AI như một “mặt hàng mới”, và nhiệm vụ của mọi nền kinh tế, mọi công ty là phải chuyển hóa những token này thành tăng trưởng kinh tế thực sự.

Để đáp ứng tầm nhìn đó, các “gã khổng lồ” công nghệ đang đổ tiền với tốc độ chóng mặt. Dự báo cho quý IV/2025 và năm 2026 cho thấy họ sẽ tiếp tục tăng mạnh ngân sách chi tiêu vốn (capex).

Amazon nhắm mục tiêu 125 tỷ đô la cho năm 2025 và thậm chí cao hơn vào năm 2026. Google dự kiến chi 91-93 tỷ đô la, trong khi Meta lên kế hoạch 70-72 tỷ đô la.

Tuy nhiên, các chiến lược gia của HSBC lưu ý rằng họ sẽ bị kìm hãm bởi những hạn chế về công suất điện toán đám mây, thứ vốn cần thời gian để khắc phục. “Do thời gian xây dựng các dự án hạ tầng kéo dài, chúng tôi không kỳ vọng câu chuyện này sẽ thay đổi trong năm 2026,” Nicolas Cote-Colisson, Trưởng bộ phận Nền tảng Công nghệ Toàn cầu của HSBC Bank, nhận định.

Các công ty này cũng không chỉ ngồi chờ. Họ đang chủ động tìm kiếm các giải pháp sáng tạo để đảm bảo nguồn cung năng lượng, bao gồm phát triển nguồn điện “phía sau đồng hồ đo” tại chỗ, ký kết các thỏa thuận tái sử dụng cơ sở hạ tầng khí đốt tự nhiên cũ để cung cấp điện cho các trung tâm dữ liệu ở Texas, hay như trường hợp của Apple, đầu tư vào các trang trại pin và năng lượng mặt trời.

Kết luận

Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc cách mạng AI. Nó không còn là một hiện tượng thuần túy kỹ thuật số, mà đã hiện thực hóa thành một cuộc cách mạng vật chất quy mô toàn cầu.

Từ các mỏ khai thác nguyên liệu thô, nhà máy luyện thép, xưởng sản xuất chip, đến những trung tâm dữ liực khổng lồ và các nhà máy điện hạt nhân thế hệ mới, tất cả đã được kết nối thành một chuỗi cung ứng khổng lồ phục vụ cho trí thông minh nhân tạo.

Sự thành công của kỷ nguyên này sẽ không chỉ được đo lường bằng độ phức tạp của các thuật toán hay số lượng mô hình ngôn ngữ, mà còn bằng khả năng sản xuất điện giá rẻ, ổn định và bền vững. Nó đòi hỏi sự phối hợp chưa từng có giữa chính sách quốc gia, đầu tư tư nhân hàng nghìn tỷ đô la và những đổi mới công nghệ trong cả lĩnh vực năng lượng lẫn tính toán.

Như những gì đang diễn ra tại Davos và Washington, cuộc đua AI thực sự đã trở thành một cuộc đua về năng lượng và ý chí xây dựng hạ tầng. Tương lai sẽ thuộc về những nền kinh tế có thể biến “token” ảo thành những nhà máy điện, trung tâm dữ liực và con chip thật – nhanh hơn và hiệu quả hơn bất kỳ đối thủ nào khác.