Chiến sự Iran bùng nổ: Làn sóng địa chính trị cuộn trào thị trường tài chính toàn cầu

Ngày 02/03/2026, thông tin về cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran không chỉ là một bản tin thời sự nóng hổi mà đã trở thành tâm điểm định hình mọi biến động trên thị trường tài chính. Giới đầu tư toàn cầu đang bước vào một tuần giao dịch đầy bất ổn, nơi dòng tiền sẽ phân hóa mạnh mẽ giữa những tài sản trú ẩn an toàn và những đồng tiền, lĩnh vực dễ bị tổn thương.

Thị trường luôn vận hành theo những quy luật riêng, nơi yếu tố đúng sai bị gạt sang một bên để nhường chỗ cho câu hỏi duy nhất: “Tiền sẽ di chuyển thế nào?”. Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, câu trả lời đang dần hé lộ với những kịch bản đã từng được chứng kiến trong quá khứ.

Kịch bản nào cho giá dầu và tài sản rủi ro?

Điểm nóng Iran ngay lập tức làm sống lại ký ức về cuộc xung đột Nga-Ukraine hồi đầu năm 2022. Khi đó, dòng vốn toàn cầu đã lập tức phân loại các nền kinh tế thành hai phe: “người thắng” và “kẻ thua”. Phe thắng là những quốc gia xuất khẩu hàng hóa cơ bản (commodity), mà điển hình là đồng Real của Brazil đã tăng tới 18% so với đồng đô la Mỹ trong quý 1/2022. Phe thua là những nền kinh tế nhập khẩu năng lượng, chứng kiến đồng tiền của mình suy yếu. Giới phân tích đều đồng thuận rằng lịch sử có thể sẽ lặp lại.

Tuy nhiên, theo chuyên gia Michael Ball, mức độ và thời gian của cú sốc thị trường phụ thuộc hoàn toàn vào bản chất của cuộc xung đột. Nếu đây chỉ là một cuộc tấn công hữu hạn như vụ không kích tiêu diệt tướng Soleimani năm 2020, thị trường có thể chỉ biến động mạnh trong 1-3 ngày đầu với giá dầu, vàng và chỉ số VIX tăng vọt, sau đó sẽ nhanh chóng ổn định trở lại.

Nhưng nếu mục tiêu của chiến dịch là sự thay đổi chế độ tại Tehran, câu chuyện sẽ hoàn toàn khác. Như chính quyền Donald Trump đã phát đi tín hiệu với tuyên bố “kết thúc nhiệm vụ, các bạn sẽ có một chính phủ mới”, thị trường buộc phải định giá cho một kịch bản hỗn loạn và kéo dài. Điều này đồng nghĩa với một mức “phí bảo hiểm rủi ro địa chính trị” cao hơn nhiều và kéo dài hơn cho giá dầu, chúng ta có thể lấy cuộc chiến Iraq năm 2003 như một minh chứng rõ nét cho việc bất ổn định kéo dài có thể khiến biến động giá năng lượng ở mức cao trong nhiều năm.

Các nhà phân tích tại Equirus Securities đã đưa ra một tính toán đáng chú ý: nếu nguồn cung 3,3 triệu thùng dầu mỗi ngày của Iran bị gián đoạn, giá dầu có thể tăng thêm 9-15% từ mức nền 70 USD, tức là lên 76-81 USD/thùng. Nhưng nếu eo biển Hormuz - huyết mạch vận chuyển 20% lượng dầu thế giới, bị đe dọa, mức phí bảo hiểm chiến tranh có thể đẩy giá dầu lên 95-110 USD/thùng, bất chấp các tác động cơ học từ con số sản lượng bị mất đi. William Jackson từ Capital Economics cũng cảnh báo một cú sốc kéo dài có thể khiến lạm phát toàn cầu tăng thêm 0,6-0,7 điểm phần trăm.

Vạch trần những “kẻ thua” và “người thắng” trên bản đồ tiền tệ

Một điểm đáng chú ý trong phân tích từ các chuyên gia là sự phân hóa rõ rệt ở thị trường ngoại hối. Dữ liệu về quan hệ thương mại cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những nền kinh tế có mức độ tiếp xúc lớn nhất với Iran, chỉ sau UAE và Trung Quốc. Điều này khiến đồng Lira Thổ Nhĩ Kỳ (TRY) trở nên đặc biệt mong manh, không chỉ vì nhập khẩu năng lượng mà còn vì các rủi ro thương mại trực tiếp.

Cùng chung số phận, những “người khổng lồ” nhập khẩu năng lượng châu Á như Ấn Độ (INR), Nhật Bản (JPY) và Hàn Quốc (KRW) cũng đang đứng trước áp lực bán tháo. Một báo cáo từ MUFG nhấn mạnh rằng, bên cạnh Trung Quốc, chính Thổ Nhĩ Kỳ, UAE và Ấn Độ mới là những mắt xích thương mại quan trọng với Iran và do đó dễ bị tổn thương nhất trước bất kỳ cú sốc nào từ Tehran. Đồng won Hàn Quốc và yen Nhật đã ghi nhận những phiên giảm mạnh ngay từ tháng 1 khi căng thẳng bắt đầu leo thang.

Ở chiều ngược lại, những đồng tiền của các nước xuất khẩu hàng hóa như Brazil, Mexico, Chile, Colombia và Nam Phi được kỳ vọng sẽ hút dòng tiền, tương tự những gì đã xảy ra sau khi Nga tấn công Ukraine. Một điểm khác biệt thú vị là đồng Rúp của Nga, thay vì giảm, lại có thể được hưởng lợi nhờ giá dầu tăng cao.

Vàng, “nơi trú ẩn” và những ngành nghề được hưởng lợi

Khi căng thẳng địa chính trị leo thang, vàng và các kim loại quý khác luôn là điểm đến an toàn nhất. Lịch sử cho thấy, vàng đã tăng mạnh sau các đợt áp thuế quan đáp trả hồi tháng 4/2025 hay bất ổn tại Greenland vào tháng 1/2026. Lần này, khi giao tranh đã chính thức nổ ra, đà tăng của kim loại quý này được dự báo sẽ còn mạnh mẽ hơn. Bên cạnh vàng, đồng franc Thụy Sĩ và đồng đô la Mỹ, trong bối cảnh Mỹ là nước xuất khẩu năng lượng ròng, cũng sẽ hút dòng tiền trú ẩn.

Trong khi ngành hàng không toàn cầu đang lao đao vì giá nhiên liệu tăng vọt và các tuyến bay bị đóng cửa, thì hai lĩnh vực được dự báo sẽ ngược dòng thăng hoa. Đó là ngành công nghiệp quốc phòng, khi chi tiêu quân sự được đẩy mạnh, và ngành vận tải biển. Giới phân tích Evercore chỉ ra rằng, trong các cuộc chiến tranh vùng Vịnh trước đây, giá cước vận chuyển dầu thô (VLCC) đã tăng hơn 40% trong cuộc chiến thứ nhất và lên tới 304% trong cuộc chiến thứ hai. Công ty Frontline thậm chí đã dự báo giá cước trung bình quý 1/2026 sẽ ở mức cao nhất kể từ quý 2/2008.

Ngược lại, thị trường chứng khoán Mỹ và châu Á, vốn đã suy yếu trong tháng 2, được dự báo sẽ đón nhận một tuần giao dịch đầy sóng gió. Các nhà đầu tư đang bán tháo cổ phiếu để tìm kiếm sự an toàn, khiến các chỉ số như Nifty 50 của Ấn Độ có nguy cơ mất mốc hỗ trợ tâm lý 25.000 điểm. Dòng vốn ngoại (FPI) đã quay trở lại bán ròng mạnh trong những phiên cuối tháng 2, báo hiệu một tâm lý thận trọng bao trùm.

Kết luận

Cuộc khủng hoảng tại Iran không chỉ là một sự kiện địa chính trị đơn lẻ, mà đã và đang tạo ra một cú sốc cấu trúc đối với thị trường tài chính toàn cầu. Với mức độ bất định cao về phản ứng của Iran và khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh kéo dài, nhà đầu tư đang phải đối mặt với một “ma trận” rủi ro mới.

Trong khi chờ đợi những diễn biến tiếp theo, đặc biệt là phản ứng từ Trung Quốc với tư cách là đối tác thương mại lớn của Iran, và tác động thực sự đến nguồn cung qua eo biển Hormuz, thị trường sẽ còn chứng kiến nhiều phiên biến động mạnh. Chiến lược an toàn nhất có lẽ vẫn là tập trung vào các tài sản trú ẩn truyền thống và theo dõi sát sao những biến chuyển trong chính sách năng lượng của các cường quốc.